Denk je als een aap, een alligator of een olifant?

In het boek Think Better beschrijft mijn vriend en grote leermeester Tim Hurson de oorsprong van blokkades voor (creatief) denken aan de hand van een aantal analogieën uit de natuur. We zijn van nature, in onze reacties, in basis vergelijkbaar met een aantal gewoontes die dieren kenmerken.

 De aap gaat vaak van de ene opwinding naar de andere. Hij heeft nauwelijks het ene ontdekt of hij verliest zijn spanningsboog weer om naar het andere te vliegen. Mensen die echte ideators zijn (ideeënbedenkers) kenmerkt dat gedrag ook vaak. 

Boeddhistische meditators noemen dat ook wel de monkey mind. Het komt overeen met als u een boek leest en op de volgende pagina weer terug gaat naar de vorige omdat u niet meer weet wat u gelezen hebt. Je brein heeft de neiging om je te verwijderen van de plaats waar je op dat moment bezig bent.

De gatorbrain (het reptielenbrein) is een interessante observatie die wellicht ook voor jou herkenbaar is. 

Ons brein is, in deze context, op te delen in drie onderdelen waarvan de cerebrale cortex de grootste is. Met dit mens– eigen gedeelte doen we erg veel. We denken ermee.Het is het gebied in de hersenen, waar informatie uit de rest van het lichaam ontvangen, geanalyseerd en geïnterpreteerd wordt. Vervolgens wordt deze geïnterpreteerde informatie in de hersenschors weer omgezet in gedachten (innerlijke spraak en mentale beelden) en concrete aansturingen van het lichaam (spreken en handelen).

Het limbische systeem reageert en creëert een emotie op sensorische input (angst, woede, aantrekkelijkheid) en tenslotte de hersenstam die Hurson dus gatorbrain en in goed Nederlands reptielenbrein noemt. 

Waar komt die vergelijking vandaan? Van nature reageert een reptiel instinctief op vijf verschillende manieren op het moment dat hij geconfronteerd wordt met een onverwachte situatie (vergelijk dit met het horen van een nieuw idee!). Hij vecht, vlucht, bevriest, vreet of, indien het de andere sexe betreft paart hij. Onze eerste impulsieve reactie bij de confrontatie met iets onverwachts is vaak gelijk. 

Denk je de volgende situatie eens in: je hebt haast en staat om vijf voor zes aan de snelkassa van de supermarkt waar je maximaal maar tien producten in je mandje behoort te hebben. Voor je staat iemand die, op zijn dooie gemak, tenminste 25 producten op de kassa van de caissière begint uit te stallen. Bedenk eens wat uw absoluut primaire reactie zou zijn in dat geval. 

In de meeste gevallen zul je wellicht zeggen dat je er niets aan zou doen maar dan beschrijf je het moment dat ons retielenbrein ruimte heeft gemaakt voor een reactie gevormd in het limbische gedeelte. (Het limbische systeem bestaat uit een groep structuren die betrokken zijn bij emotie, emotioneel geheugen, motivatie en genot.)

Uiteindelijk zorgt ons verstand ervoor dat we (in de meeste gevallen…) adequaat, dan wel niet reageren .

Nog een voorbeeld. Een olifant wordt als hij jong is vastgebonden aan een stevige paal met een ketting aan zijn poot. Als de olifant ouder is zal hij nog slechts worden vastgemaakt met een dun henneptouw aan een simpele stok in de grond. De olifant herinnert zich echter dat hij vroeger, toen hij nog aan de ketting zat pijn had als hij probeerde te bewegen. Dat patroon belet de olifant om ook nu een beweging te maken.


Bij het bedenken van ideeën worden we in meer of mindere mate belet door die blokkades zoals hierboven omschreven. We worden afgeleid om te focussen op het bestaande probleem en zweven al weer door naar de volgende realiteit of we reageren primair op een nieuw idee door het meteen af te schieten. Niet in de laatste plaats houden we vast aan patronen zoals we die in onze eigen geschiedenis hebben geleerd. De beproefde methodes zijn in onze ogen onomkeerbaar. 

Dat komt natuurlijk ook in mijn werk terug. In mijn trainingen en creatieve denksessies laten we je steeds weer zien dat de verrassing zit in het loslaten van alle apen, olifanten en reptielen in jouw brein. Onze creatieve intelligentie is het grootste goed dat we bezitten om nieuwigheid te zoeken en te vinden: “Als je loslaat heb je twee handen vrij”.