Artikel uit Volkskrant over LEGO® SERIOUS PLAY®

Lego houdt verstofte manager fris

Dreigt de organisatie vast te lopen? Stuur de leidinggevenden eens naar Lego Serious Play. Eén dag ‘spelen’ leidt al tot beter begrip. Wie samen bouwt, moet wel naar elkaar luisteren.

Dat ook volwassenen baat hebben bij het bouwen met legoblokjes, blijkt uit de groeiende interesse voor workshops Lego Serious Play, een methode die organisaties helpt bij teambuilding, het maken van plannen, innovatie en visieontwikkeling.

Begin deze maand was er weer een introductiebijeenkomst van De Eerste Steen, georganiseerd door Lego Serious Play Holland. Deze groep begeleiders of ‘facilitators’ zoals ze officieel heten, helpen creatieve processen in bedrijven vooruit.

Creatief bouwen

In de jaren negentig ontwikkelden Johan Roos en Bart Victor, beiden oganisatiedeskundigen, het concept van ‘serious play’. Daar kwam creatief bouwen bij kijken. De Lego Group had twijfels, maar ontwikkelde in 2003 samen met de IMD Business School in Lausanne het idee Lego Serious Play, gebaseerd op de kennis over systeemdenken, neurowetenschap, strategie en game-ontwikkeling. Het is inmiddels een zelfstandige entiteit met wereldwijd freelance trainers die organisaties helpen met cultuurveranderingen.

Het idee? Zet acht kinderen bij elkaar die niet dezelfde taal spreken en geef ze een spelletje. Grote kans dat ze binnen een half uur vrienden zijn en de mooiste dingen bouwen. Dit principe ligt ten grondslag aan Lego Serious Play. De methode kwam oorspronkelijk niet uit de koker van de Deense speelgoedfabrikant, maar die verbond zich er wel aan na wetenschappelijk onderzoek.

Er zijn in Nederland diverse trainers die de workshops aanbieden. Michel Cloosterman van AvMM (de Academie voor Midden Management) bijvoorbeeld en Arjan Visser van Arte Group, een bureau in managementconsultancy.

Weg met die grote bouwstenen, hou het klein

De (spel)computer deed Lego bijna de das om rond de eeuwwisseling. De Lego Group breidde daarom het aanbod van producten uit met games, click-kits waarmee meisjes sieraden konden maken en Lego 4 Juniors. Dit leidde tot ergernis bij volwassen fans, omdat de grote elementen nauwelijks bruikbaar waren voor eigen creaties. Vanaf 1999 kreeg Lego het recht om series als Star Wars en Harry Potter op de markt te brengen. Met Lego Basketball in 2003 kwamen ook bruine figuurtjes op de markt. Toch belandde Lego op het randje van een faillissement. Het bedrijf besloot het roer om te gooien. De sets die nog bestonden, bevatten vooral grote elementen, waardoor het bouwen weinig voorstelde. Daarom werden sets ontworpen met kleinere elementen.

Jacqueline Engelen, hr-manager bij Zorggroep Zinzia, (zorg voor ouderen) en collega Irma ten Broeke volgden een workshop bij Cloosterman. ‘Onze organisatie wil veranderen om beter in te spelen op de persoonlijke situatie en behoeften van ouderen’, zeggen Engelen en Ten Broeke.

‘Vroeger was het normaal om alles voor een ander te bepalen. Bij Zinzia willen we aansluiten bij wat mensen kunnen en willen. Wij willen hiervoor ruimte bieden aan medewerkers en teams. Ook voor onze afdeling humanresource-management betekent dit een andere manier van werken. De workshop van Cloosterman leerde ons meer gebruik te maken van elkaars talenten om op die manier veranderkracht te krijgen. We hebben gekozen voor een intensieve sessie van één dag. Die was inspirerend en to-the-point. De sessie vormde voor ons een essentieel bouwsteentje in een groter veranderingsproces dat we hebben ingezet.’

Arjan Visser, die facilitator is bij Lego Serious Play, zegt dat de methode evenwicht brengt tussen de linker- en rechterhersenhelft. ‘Het geeft introverte en extraverte deelnemers evenveel inbreng om dynamische groepsprocessen te beïnvloeden. Als facilitator stel ik aan het begin van de workshop zo neutraal mogelijke vragen waarmee de deelnemers aan de slag moeten. Niet door een rationeel antwoord te verzinnen, maar door op hun intuïtie een model te bouwen.’ Dat model kan alles zijn. Een huis, een kleurrijke boom, een trap. Het gaat om de fantasie van de deelnemers en hoe zij hun organisatie zien.

Op de hogeschool

Op de Saxion Hogeschool in Deventer staat sinds vorig jaar een Lego Education Innovation Studio waar je ‘onderzoekend kan ontwerpen’. De studio is in samenwerking met de fabrikant geopend en is een plek waar leerlingen en docenten nieuwe methoden van leren ontdekken. Saxion is positief over de resultaten: 3.400 personen zijn er met Lego gaan bouwen dankzij workshops.

‘Daarna gaat de groep bekijken hoe al deze modellen op elkaar aansluiten. Dan komt vanzelf het moment dat mensen inzien dat ze elkaar nodig hebben om bedrijfsprocessen en de bedrijfscultuur te veranderen. Het is de ultieme tool omdat het niet het traditionele systeemdenken stimuleert, maar de bestaande verhoudingen tussen mensen inzichtelijk maakt en alle medewerkers evenveel invloed geeft. Het voorkomt conflicten, maar dwingt wel tot confrontatie. Het effect is echt magisch omdat het leidt van hiërarchie en controle tot een lerende organisatie.’

Spel serieus nemen

De methode is ideaal voor groepen van vijf tot maximaal twaalf personen en kan ingezet worden bij elke organisatie. Visser heeft gewerkt met (management)teams van voetbalclubs tot boardrooms. ‘Essentieel blijft dat de methode vanuit het topmanagement ondersteund wordt. Niet dat ze na afloop zeggen: Jullie hebben leuk met Lego mogen spelen, maar nu gaan we weer over tot de orde van de dag. Als je het spel serieus neemt, kun je al binnen vier sessies uitstekende resultaten boeken’, stelt Visser vast. ‘Ik ben al jaren actief als organisatiedeskundige en moet zeggen dat dit de beste methode is die ik tot nu toe heb gebruikt.’

@ Intermediair

Ceci n’est pas une pipe

René Margritte schilderde La Triashon des Images. (het verraad van de voorstelling) Onderdeel van het schilderij was dat onder de realistische afbeelding van een pijp, de tekst Ceci n’est pas une pipe te lezen was. Margritte wil hiermee zeggen dat we een afbeelding van een pijp zien en geen echte pijp.

In tegenstelling tot wat velen denken begint een creatief denkproces niet met brainstormen, gele briefjes plakken en benen op de tafel. Creatieve denkprocessen beginnen met waarnemen. Vertaal wat je hebt waargenomen in feiten en niet in aannames. Het is moeilijk als je al lang in een werkomgeving zit om van buiten naar binnen te kijken: goed waar te nemen en dus niet “on-waar” te nemen. In mijn vorigeblog sprak ik daar ook al over.

Vandaar dat ik je vandaag eens wil uitdagen om afstand te nemen en datgene wat je denkt dat je ziet eens goed te analyseren. Soms moet je ook drie stappen dichterbij gaan staan, met je neus er bovenop, om alle details die je niet eerder hebt waargenomen proberen te zien.

Zie je een pijp of een afbeelding van een pijp. En noem je het een pijp terwijl het een schilderij is?

Het probleem (of uitdaging) identificeren is een traject dat tijd, afstand nemen, waarnemen en diagnosticeren zonder aannames te maken vraagt. Wees daarin niet ongeduldig en spring niet te snel naar een conclusie. Laat je zeker niet beïnvloeden door de ” grote stappen snel thuis’ spoken die altijd aanwezig zijn.

Pas als jij aan je “gut feeling” voelt of je écht eigenaar van de juiste uitdaging bent dan, ja dan pas, kunnen we starten met brainstormen.

En niet eerder!!!

Brainstormen met de voeten op tafel? Een beetje kort door de bocht…

creative thinking is work

Opbouw van een brainstormsessie

Een creatieve sessie, in de volksmond een brainstorm, vereist een zorgvuldige opbouw. De aanpak van mijn bedrijf, Creative Brainworks is gestoeld op een jarenlange kennis, ervaring en uitgekiende systematiek die garant staat voor deze opbouw. Dus simpel een uurtje brainstormen met de voeten op tafel gaat wat ons betreft een beetje té kort door de bocht…

Nadat we overeengekomen zijn dat we samen aan de slag gaan bezoek ik het bedrijf of instelling in eerste instantie voor een intakegesprek dat ongeveer een dagdeel (minimaal 3 maximaal 5 uur) duurt. Het kan overigens voorkomen dat we de strategie om een brainstorm te organiseren aanpassen in andere of aanvullende creatieve werkvormen/techieken.

 

“A problem well put is half solved.” (John Dewey)

Tijdens die intake ( met een selectie van de probleemeigenaars) wordt vastgesteld wat de vraag precies is (clarification). Ook kijken we naar welke criteria de probleemeigenaar belangrijk vindt. Immers, hij of zij is er bij gebaat dat de ideeën die in de brainstorm bedacht worden goed aansluiten bij zijn visie op de toekomst als het probleem is opgelost.Het is belangrijk dat we één enkelvoudig probleem hebben (one single concrete target). Deze vraagverhelderingsfase kan enkele uren in beslag nemen!

Tijdens datzelfde gesprek wordt voldoende informatie verzameld om een duidelijk beeld van de organisatie in relatie tot het probleem te krijgen.

Vervolgens wordt, in samenspraak met de opdrachtgever, een team samengesteld. De totale sessiegroep bestaat in de ideale situatie uit maximaal vijftien personen.

 

Samenstelling van een brainstormgroep is cruciaal!

Het is ontzettend belangrijk dat de samenstelling van een brainstormgroep goed is uitgebalanceerd. Éénderde van de groep is minimaal probleemeigenaar in meer of mindere mate. Het tweede, derde, gedeelte zijn generalisten. Zij kennen het probleemgebied meer of minder maar zitten er niet middenin. Het derde, derde, gedeelte is de groep wilde ganzen. Zij kennen noch het probleem, noch het probleemgebied en zullen naar hartelust ongelimiteerd ideeën spuien. Overigens geldt bij voorkeur voor iedereen in de groep dat het goede ideeënbedenkers zijn.

 

Beslissers en beïnvloeders

Verder is het een belangrijke voorwaarde dat de probleemeigenaren ook beïnvloeders maar liefst beslissers zijn. Het werkt niet echt mee als we ideeëen bedenken die de dag erna door de directie worden neergesabeld.

 

Brainstormen en indikken

Tijdens de brainstorm zelf, die één dag duurt, worden de deelnemers door het creatieve proces geloodst. Na een korte introductie over creatief denken, focussen we op de probleemformulering en gaan we van start met de eerste stap in de zoektocht naar verrassende ideeën.

De ‘purge’ is de eerste ronde waarin de deelnemers de eerste ideeën spuien. Geen idee is te gek, alles mag geroepen worden. Deze eerste fase is metaforisch vergelijkbaar met een wandeling door een fruitboomgaard waarbij alleen het laaghangende fruit wordt afgeplukt. Daarna gaan we verder met het inzetten van creatieve denktechnieken waarin in de meest brede zin van het woord zoveel mogelijk ideeën worden bedacht. Als er voldoende ideeën zijn verzameld wordt de ‘oogst’ ingedikt. Door middel van een prioriteringstechniek kiezen de deelnemers de beste ideeën eruit.

 

Stap drie

In een laatste dagdeel ( ook weer met een kleinere groep belanghebbenden) gaan we de gevonden oogst verwerken tot concepten.

Na het fine-tunen van de selectie worden de ideeën versterkt. We kijken naar de kansen, pluspunten maar ook minpunten van de gevonden ideeën. Dat versterkt de ideeën die tot dan toe gevonden zijn. Deze convergentieslag vindt voor het grootste gedeelte plaats op datzelfde laatste dagdeel.

Vervolgens wordt een actieplan gemaakt om de ideeën te borgen in de organisatie of zonodig door te ontwikkelen.

Wat zijn de onderwerpen?

Brainstormsessies kunnen een grote verscheidenheid aan onderwerpen als uitgangspunt hebben. Productontwikkeling, strategiebepaling, probleemoplossing, visieontwikeling of hercreatie op basis van bestaande fundamenten.